Raakvlakken

Het is 1917. Terwijl de Eerste Wereldoorlog diepe bressen in Europa slaat, de Russen in Leningrad de Februarirevolutie uitroepen en het Nederlandse volk discussieert over het vrouwenkiesrecht, werkt in Leiden de kunstenaar Theo van Doesburg koortsachtig aan een nieuw tijdschrift, getiteld De Stijl. Het revolutionaire elan dat Theo van Doesburg en zijn artistieke kompanen met dit experimentele tijdschrift ontketenden, wordt honderd jaar na dato landelijk herdacht en gevierd. De Stijl staat symbool voor het geloof in vooruitgang, maakbaarheid en internationalisme. Het heeft wereldwijd velen, zowel in de kunsten als in de populaire cultuur, geïnspireerd.

Beelden in Leiden presenteert voor het zesde achtereenvolgende jaar een tentoonstelling van jong Nederlands beeldhouwtalent, die dit jaar helemaal in het teken staat van 100 jaar De Stijl. Onder de vleugelnotenbomen van de Hooglandse Kerkgracht wordt het werk van elf beeldhouwers gepresenteerd. Door veelbelovende talenten te koppelen aan een gerenommeerde kunstenaar, onder leiding van professionele curatoren en in combinatie met een uitgebreid nevenprogramma, heeft de organisatie een uniek profiel opgebouwd. Dit jaar is Krijn de Koning (1963) de ‘master’ die de jonge kunstenaars voorgaat. Sinds de jaren negentig bouwde hij een indrukwekkend oeuvre op van architectonische installaties, fijnzinnige modellen en sculpturen waarmee hij een geheel eigen positie inneemt in de geometrisch-abstracte traditie.


Het curatorenteam bestaat dit jaar uit Guido Winkler en Iemke van Dijk, die als kunstenaars en ‘culturele entrepreneurs’ een omvangrijk netwerk van geometrisch-abstract werkende kunstenaars hebben opgebouwd, van Sydney tot San Francisco.

De jonge talenten die zij selecteerden, presenteren kunstwerken die visuele raakvlakken vertonen met de geometrischabstracte kunst van De Stijl of die andersoortige verwantschap laten zien, bijvoorbeeld doordat ze een contemplatieve zuiverheid oproepen of juist uitblinken in het uitbalanceren van contrasten. Tegelijkertijd staan deze jonge talenten met beide voeten stevig in de 21e-eeuw. Winkler en Van Dijk zijn niet alleen geïnteresseerd in de afzonderlijke kunstwerken, maar ook in de totaalervaring van de tentoonstelling. Als curatoren besteden zij extra aandacht aan de wijze van tentoonstellen,
waarbij ook de verhouding tussen sokkel en sculptuur wordt belicht. Daarmee voegen zij weer een nieuwe dimensie toe aan de uitstraling van Beelden in Leiden.


Tot slot kan niet onvermeld blijven dat deze zesde editie andermaal laat zien hoe sterk Leiden is in co-creatie. De tentoonstelling ‘Raakvlakken’ is ingebed in samenwerkingsverbanden met onder meer muziektheatergezelschap De Veenfabriek, het RAP (Rijnlands Architectuur Platform), de galerie van het LUMC, het Achmeagebouw, de Leidse Schouwburg-Stadsgehoorzaal en Leiden Marketing. Deze zomer presenteert Openlucht Museum De Lakenhal een tentoonstelling op het Pieterskerkhof, van internationale kunstenaars uit het netwerk van Winkler en Van Dijk. Een dergelijke synergie geeft kracht en uitstraling aan het culturele profiel van de stad.


In 2017 staat heel Leiden op de schouders van De Stijl.

Meta Knol
Directeur Museum De Lakenhal

 

Het was de liefde die Theo van Doesburg (pseudoniem van Christian Emil Marie Küpper) naar Leiden bracht, waar hij in november 1917 het tijdschrift De Stijl begon uit te geven. Met bijdragen van o.a. Piet Mondriaan, Bart van der Leck, Anthony Kok, Jan Wils, Gerrit Rietveld en J.J.P. Oud, brak dit tijdschrift radicaal met de toentertijd geldende ideeën omtrent kunst en vormgeving. De invloed hiervan is tot op de dag van vandaag zichtbaar. Van Doesburg begon De Stijl in Leiden aan het Kort Galgewater 3. Vanuit zijn kamer keek hij uit op de Blauwpoortsbrug. Dit werd een geliefd onderwerp voor zijn studies. Hij tekende en schilderde; en schilderde dòòr. Net als Picasso en Cezanne abstraheerde hij het onderwerp. Theo van Doesburg deed het wel anders; hij noemde het doorbeelden. Hij schilderde door tot de brug 'verdwenen' was. In Museum De Lakenhal zijn hiervan prachtige voorbeelden te vinden.

Het feit dat Theo Van Doesburg -evenals Mondriaan- overtuigd was van de kracht van horizontalen en verticalen als onderdeel van de nieuwe schoonheid; bovenal ook, omdat hij van mening was dat de kracht lag in het collectief ten opzichte van het individu; en ongetwijfeld ook door de kracht waarmee hij zijn ideeën vooruit dreef, botste het al snel met de ideeën Van der Leck, die in 1918 formeel De Stijl al verliet. Dat is de tegenstijdigheid; van kunstenaars verwacht je niet dat twee er precies hetzelfde doen. De kracht van kunst ligt ook in uniciteit. Het is in de kunstwereld tekenend dat een strak keurslijf leidt tot frictie en ruzie. Toch bleef De Stijl solide, min of meer consistent en werd het van internationaal belang. Na de dood van Theo van Doesburg in 1931 verscheen het laatste nummer van De Stijl onder toezicht van zijn weduwe Nelly, in januari 1932.

De Stijl is voornamelijk door marketing synoniem met de primaire kleuren rood, geel en blauw, horizontalen en verticalen. Denk aan het Rietveld Schröderhuis, de Gerrit Rietveld stoel en de schilderijen van Mondriaan. De werkelijkheid is echter veel rijker. De Rietveld stoel was aanvankelijk grijs. Van Doesburg en vele anderen gebruikten evengoed secundaire kleuren en diagonalen. (Jawel: Ruzie met Mondriaan). Van Doesburg had ook dadaïstische ideeën en schreef dada poëzie. Ook figuratief werkende kunstenaars werden besproken in De Stijl.

Wij zijn 100 jaren verder. Is De Stijl nog steeds relevant? Het is interessant om te zien hoe de jonge kunstenaars omgaan met de ideeën van De Stijl, of  je het terug ziet in hun werk en of  dit nog steeds leidt tot interessant werk.
Dit is de achtergrond waartegen de curatoren voor de editie Beelden in Leiden 2017 op zoek zijn gegaan naar kunstenaars die op hun eigen hedendaagse manier aansluiten op deze thema's.

Programma 2019

16 mei - Opening tentoonstelling Hooglandse Kerkgracht,

Hooglandse Kerk

februari - Masterclass Joep van Lieshout

27 juni - Frans de Witlezing

 

Beelden in Leiden 2019

Volg ons

en blijf op de hoogte

Welkom! Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website maakt gebruik van cookies om uw ervaring op onze website te verbeteren. We gebruiken deze cookies alleen voor het verzamelen van analytische gegevens. Deze gegevens zijn volledig anoniem en uw privacy wordt hierin niet aangetast.